بعد         قبل

بعد             قبل

بعد                  قبل

بعد                قبل

اطلاعاتی در مورد مو

تاریخچه ای مختصر درباره مو و اهمیت آن

مو و عملکردآن در انسان

علل ریزش مو

الف) مطالب واقعی و علمی در مورد علل ریزش مو

ب) مطالب واهی و عامیانه در مورد علل ریزش مو

ج) نازک شدن تارمو

موهای سر من تا چه اندازه خواهند ریخت؟

1)تاریخچه ای مختصردرباره مو و اهمیت آن

مو و داشتن آن درطول تاریخ همواره یک سمبل (Symbol) مهم برای بشربوده است. مو بعنوان علامتی ازجنسیت (Gender) و وضعیت اجتماعی، دینی و شغلی فرد دارای اهمیتی برابر با طرز لباس پوشیدن، میزان زیورآلات (جواهرات)، نوع اسلحه فرد، نوع خالکوبی (Tattoo) و حتی تاج روی سر وی (Crown) بوده است.

مو برای بشر حتی در دوران نوسنگی (Neolithic age) نیز دارای ارزش و اعتبار بوده است. چندین سال پیش جسد یخ زده مردی در یخچال های واقع درنزدیکی مرز اتریش با ایتالیا پیدا شد. باتوجه به اینکه ظاهر این مرد شبیه مردان امروزی بود در ابتدا اینطور تصور شدکه وی بتازگی مرده است ولی باستان شناسان پس از مطالعه بر روی البسه و اسلحه او متوجه شدندکه جسد متعلق به بیش از 5000 سال قبل است. موهای این جسدکاملاً مرتب بوده و در حدود 5/3 اینچ طول داشتند و ریش او نیز بخوبی کوتاه شده بود. همه اینها حاکی از توجه عمیق انسان به مدل مو و ریش درآن زمان می باشد.
درمصرباستان، پسران فرعون موهای خود را به فرم خاصی بافته و در سمت راست سر درست در پشت گوش خود آویزان می کردند. فرعون هم همیشه باکلاه گیس در انظار ظاهر می شد. حتی امروزه هم قضات مرد یا زن انگلیسی در هنگام حضور در دادگاه از کلاه گیس موی اسب استفاده می کنند.

قدیمی ترین متن پزشکی که در حال حاضر وجود دارد یک پاپیروس مربوط به نسخه ای از پزشکان مصر باستان در رابطه با پمادی برای درمان ریزش مو است. در این پماد از چربی کروکودیل و مدفوع اسب آبی به مقدار مساوی استفاده شده است.
بقراط، پزشک باستانی یونان متوجه ارتباط بین اندام های جنسی و طاسی مردانه شده و اولین کسی بودکه گزارش کرد مردان خواجه (کسانی که قبل از بلوغ اخته شده اند) دچارطاسی مردانه نمی شوند. می گویندکه علت توجه بقراط به طاسی مردانه این بوده که خود بقراط نیزطاس بوده است. نسخه پیشنهادی بقراط برای جلوگیری ازریزش مو مالیدن مخلوطی اززیره سبز (Cumin)، مدفوع کبوتر، ترب کوهی (Horseradish) و گزنه (Nettle) به منطقه طاس بود. درحقیقت منطقه ای ازسر که شامل پشت و طرفین آن بوده ودچار ریزش مو نمی شود را گاهی اصطلاحاً تاج گل بقراط (Hippocratic wreath) می نامند.
وقتی به دوران عهد عتیق (Biblical times) می رسیم داستان سامسون (Samson) یکی ازنمونه های جالب ازتوجه بشر به از دست دادن موها است. قدرت سامسون برای ازبین بردن اشرار درگرو این بودکه موهایش بلند بوده وکوتاه نشوند و زمانی که دلیله (Delilah) موهای او را کوتاه کرد همه نیروی سامسون ازبین رفت.

کشیش ها و نمازگزاران مسیحی درزمان قدیم موهای خودرا از فرق سرمی تراشیدند (Tonsure) تا بدین ترتیب عدم علاقه خود به دنیا و پاکدامنیشان را نشان دهند و بگویندکه وجود آنها وقف خدا شده است. درقرون وسطی بدلیل شدت توجه مسیحیان به امور اخروی تراشیدن موهای فرق سر رایج تر شده بطوریکه گاهی فقط باریکه ای از مو در طرفین سر باقی می ماند.
در دوران پادشاهی لوئی چهاردهم در فرانسه استفاده ازکلاه گیس بعنوان علامتی از اشرافیگری مد شده بود. لوئی 14 در زمان جوانی موهای زیبیی داشت و او بودکه بدلیل از دست دادن موهایش در زمان پیری، رسم کلاه گیس گذاشتن را در فرانسه رایج کرد. دربرخی موارد فرد اشیا شخصی خودش مانندکشتی های کوچک و قفس پرندگان (که دارای پرنده زنده هم بود!) را در روی کلاه گیس می گذاشت و گاهی وزن این کلاه گیس به 15 تا 20 پوند هم می رسید. رسم کلاه گیس گذاشتن تا اواسط قرن 18 همچنان ادامه داشت.

در آسیا هم مو برای نشان دادن جایگاه اجتماعی و مذهبی فرد دارای اهمیت بود. روحانیون بودیی موهای سرشان را بطورکامل می تراشیدند. قهرمانان ساموریی در ژاپن موهای جلو و بالای سر را تراشیده و مابقی موهایشان را در بالای سر بصورت یک دسته بافته شده گره می زدند. حتی در زمان حال هم کشتی گیران ساموریی موهای خود را درپشت سر به فرم خاصی می بافند. اگرچه تراشیدن موهای جلو و بالای سرمنسوخ شده است. مردان چینی هم معمولاً موهای خود را در پشت سر بافته و آویزان می کردند. در دوران انقلاب چین (سال 1922) آویزان کردن موهای بافته شده در پشت سر برای مردان ممنوع و عدم رعایت این مسئله جرم تلقی می شد و لذا این رسم در اکثر نواحی شهری چین از بین رفت ولی در بسیاری از روستاها همچنان ادامه دارد.

در جوامع امروزی نیز مو دارای اهمیت فراوانی از نظر اجتماعی، فرهنگی و مذهبی بوده و در نشان دادن شخصیت فرد نیز مهم می باشد. در بسیاری از گروه های اجتماعی مانند خوانندگان راک (Rock singers)، پانک ها (Punks)، یهودیان ارتودوکس (Orthodox jews)، کریشناها (Krishnas)، سیک ها (Sikhs)، صوفیان (Sufis)، بودائیان (Buddhists) و هندوها (Hindus) مو بسیار مهم بوده و از دست دادن آن یک فاجعه تلقی می شود.

برای همه انسان ها داشتن مو مؤید جوانی و سلامتی بوده و در طرز تلقی مثبت فرد از شخصیت (Self-identity) و وجود (Self-image) خودش اهمیت انکارناپذیری دارد.

بالا

2)مو و عملکرد آن در انسان

مو نقش بسیار مهمی از نظر تعیین سن فرد و وضعیت کلی سلامتی شخص دارد و به عبارت دیگر موهای سالم و پرپشت فرد را جوانتر و سرحال تر نشان می دهد. البته نشانه های دیگری هم برای این مسائل وجود دارند از قبیل وضعیت پوست شخص، شفافیت چشم ها، توده عضلانی فرد و طرز رفتار وی با این حال فرق اینها با مو در این است که همه این نشانه ها را می توان با طرز لباس پوشیدن تغییر داد و به اصطلاح ماسکه کرد ولی موها در معرض دید مستقیم و عریان دیگران بوده و اثر آنها به مراتب بیشتر می باشد. یک سر پر از موهای مشکی و سالم همیشه علامتی ازجوانی، بشاش بودن و در نگاه دیگران خوش تیپ بودن است.

وقتیکه موی سر مردی خاکستری شده و یا می ریزد معمولاً طرز تلقی جامعه و افراد نسبت به وی تغییر می کندکه می تواند مثبت یا منفی باشد. ممکن است اشخاص دیگر در مورد فردی که طاس شده است اینطور فکر کنند که آماده شروع زندگی، کارکردن و تولید مثل می باشد و بطور کلی مرد شده است یا اینکه پیر و از کار افتاده شده و توانیی های سابقش را ندارد.
موی انسان از یک پروتئین پیچیده بنام کراتین (Keratin) درست شده است. بطور کلی بدن انسان از سه نوع مواد اساسی تشکیل شده است که عبارتند از: پروتئین ها، چربی ها و کربوهیدرات ها. در بین این مواد، ساخت پروتئین ها بیشترین میزان مصرف انرژی را به خود اختصاص می دهد و به همین دلیل است که با شروع بیماری یا سوءتغذیه فوراً ساخت پروتئین ها و به تبع آن رشد مو متوقف می گردد. درصورتیکه بیماری یا سوءتغذیه فرد شدید و یا طولانی مدت باشد موها می ریزند و سر بیمارکم مو می شود (بدین وضعیت اصطلاحاً ریزش موی تلوژن (Telogen Effluvium)می گویند.

ریزش موی تلوژن (Telogen Effluvium)

وقتیکه بیماری برطرف می شود، رشد موهای بیمار مجدداً شروع شده و این مطلب علامت بهبودی قریب الوقوع است. مسئله رشد و نیز عدم رشد موها در شرایط گوناگون و علت ریزش مو در برخی افراد هنوز بطور کامل شناخته نشده است.
پستانداران (از جمله انسان) دارای خصوصیات مشترک زیادی هستند از جمله: بدنیا آوردن بچه (زنده زیی)، شیردادن بچه توسط پستان ها، خونگرم بودن (یعنی ثابت ماندن درجه حرارت بدن علیرغم تغییرات درجه حرارت محیط) و داشتن مو در سطح پوست. با اینکه ظاهراً بدن انسان کم موتر از دیگر نخستیان (Primates) مثل انواع میمون ها است ولی تعداد فولیکول های مو در واحد سطح در پوست انسان بیشتر از آنها بوده و علت اینکه آنها به نظر پرموتر می آیند این است که موهای نخستیان درازتر و کلفت تر می باشد در حالیکه اکثریت موهای بدن انسان از نوع موهای نرم و ظریف است.

بطورکلی موهای بدن انسان را به دوگروه تقسیم می کنند:

1)موهای کرکی، نرم، ظریف و با رنگدانه کم یا هیچ. به این موها در اصطلاح موهای ولوس (Vellus Hair) می گویند. این موها همه جای بدن بجزکف دست و پا را پوشانیده اند ولی دربرخی نقاط آنقدر ظریف هستندکه به زحمت دیده می شوند.

2)موهای کلفت، خشن و دارای رنگدانه به درجات گوناگون که به آنها موهای ترمینال (Terminal Hair) گفته می شود. این موها در سر، ریش و سبیل، ابرو، مژه، زیر بغل ومنطقه تناسلی قرار دارند و در هر ناحیه دارای خصوصیات خاص وگاهی اسم مخصوص خودشان هستند.

حتی موهای سر هم در نقاط گوناگون دارای مشخصات متفاوتی هستند. برای مثال موهای بالای گوش و پشت گردن نسبت به مابقی سرظریف تر و نازک تر می باشند. دور تا دور سر هم یک منطقه باریک از موهای نازک و نرم قرار داردکه در حقیقت حد واسط بین پوست ظاهراً بی موی صورت (ولی درحقیقت دارای موهای Vellus) وپوست سر (که دارای موهای تیره وکلفت) است، می باشد. بدین منطقه باریک در جلوی سر اصطلاحاً خط مو (Hair Line) می گویند. طبیعی بودن وکاشت درست موها در این خط از اهمیت فوق العاده زیادی برخوردار است.

هنوز به روشنی معلوم نیست که چرا انسان دارای مو است و چرا مشخصات رشد موهای وی در نقاط گوناگون با همدیگر متفاوت هستند. پیشینیان ما دارای بدن پرموتری نسبت به ما بوده اند و مشخص نیست که چرا انسان امروزی کم مو تر شده است اگر چه می توان این مطلب را در ارتباط با استفاده بیشتر از لباس برای محافظت و گرم شدن در انسان امروزی دانست. مو می تواند بعنوان عایقی در برابر سرما عمل نماید اگر چه این وظیفه در انسان اهمیت زیادی نداشته و درضمن نمی تواند بیانگر تفاوت هیی باشدکه از نظر شکل و وضعیت مو بین گروه های گوناگون انسانی وجوددارد. برای مثال اکثر اقوام آسییی دارای بدن و صورت بسیارکم مو هستند اگرچه بسیاری ازآنها مانند ساکنین تبت و مغولستان درآب وهوای بسیارسردی زندگی می کنند.

یکی دیگر از وظایف مهم مو افزایش قابلیت لمس در سطح پوست است بطوریکه در پوست مودار حتی حرکت بسیار ظریف و آهسته یک حشره به خوبی احساس می شود. علت این مسئله وجود یک فیبر عصبی حسی درست در محل ریشه مو (Hair Follicle) است. تغییر وضعیت تار مو با عوامل خارجی مثل حرکت یک مورچه یا پشه موجب تحریک این عصب و درک آن احساس توسط شخص می گردد.

مو در اکثریت حیوانات نقشی در مکانیسم دفاعی حیوان بازی می کند بدین ترتیب که در مواجهه با خطر موهای حیوان سیخ شده و لذا حیوان به نظر بزرگتر و ترسناک تر می آید. چنین حالتی را می توان در موهای گردن سگ و موهای دم گربه به وضوح مشاهده نمود. نمونه بسیار بارز استفاده از مو بعنوان مکانیسم دفاعی در جوجه تیغی مشاهده می شود. در این حیوان تیغ ها (که درحقیقت موهای تغییرشکل یافته هستند) در مواجهه با خطر شدیداً راست شده و بدین ترتیب برخلاف سایرحیوانات این رفلکس در جوجه تیغی فقط حالت تدافعی نداشته و در مبارزه حیوان با دشمنان نیزکاربرد دارد.

بقیی جزئی از این رفلکس قدیمی هنوز در انسان وجود دارد. در مواجهه با سرما و هنگامیکه شخص ترسیده و یا هیجانی می شود موهای ظریف بدن سیخ شده و نمای خاصی بوجود می آورند. علت این رفلکس در انسان انقباض یک عضله بسیارکوچک بنام Arrector Pili Muscle است که بصورت مایل در زیر پوست به تار مو چسبیده است.

علاوه برعضله فوق یک غده چربی کوچک بنام Sebaceous Gland نیز در نزدیکی تار مو در زیر پوست قرار دارد. ترشح چرب و زردرنگ این غده چربی (که Sebum نامیده می شود) درداخل مجریی که تار مو درآن قرار دارد تخلیه شده واین امر باعث روغنکاری شدن مو می شود. هربارکه عضله Arrector Pili منقبض می شود، برغده چربی فوق فشار وارد شده و مقدارکمی از ترشحات آن تخلیه می گردد.

یکی دیگر از وظایف مو محافظت از پوست در مقابل اشعه زیانبار ماوراء بنفش(UVR) خورشید است که البته نقش مهمتر را در این زمینه رنگدانه های پوست ایفا می کنند.

وجود مو در سر باعث کاهش احتمال صدمات مکانیکال به استخوان های جمجمه می گردد. در مناطقی از بدن که پوست روی هم مالش داده می شود (مثل زیربغل وکشاله ران) مو بعنوان یک ماده روغنکاری خشک (Dry Lubricant) عمل کرده و باعث کاهش اصطکاک می گردد. درهمین مناطق مو وسیله ای برای پخش شدن فرمون ها (Pheromones، موادی که در مسائل جنسی دخالت داشته و از غدد چربی درکنار موهای زیر بغل وکشاله ران ترشح می گردند) می باشد.

قسمت های مختلف فولیکول مو

 
مو درآنچه که هر شخص بعنوان تصویری ازبدن ((Body Image در ذهن خود دارد و نیز اعتماد به نفس (Self-confidence) و احترام به نفس (Self-esteem) شخص، نقش بسیار مهمی را ایفا می کند. می توان گفت که هیچ قسمت دیگری از بدن مثل مو نیست که بتوان آنرا به این سادگی تغییرداد یا آن را دستکاری کرد. شخص می تواند موهایش را کوتاه یا بلندکند، موج دار (فر) و یا صاف نماید، شانه کند، به آنها حالت و مدل بدهد، رنگ کند و یابی رنگ (بلیچ) نماید و یا اینکه موهایش را ببافد و خلاصه هر مدلی که بخواهد به موهایش بدهد و برخلاف خالکوبی (Tattoo) و سوراخ کردن بدن (Body piercing) تغییراتی که به موها می دهیم را می توان بلافاصله از بین برد.

مو وسیله مهمی برای ابراز وجود شخصی (Self-expresion) در اجتماع بوده و از دست دادن آن می تواند موجب کاهش اعتماد به نفس و در مواردی بروز ناامیدی گردد. بنابراین برخلاف ظاهر ساده و معمولی آن مو یک ارگان بسیار با ارزش و پیچیده می باشد. اگر چه تلقی اشخاص در مورد مو صرفاً به قسمت قابل مشاهده آن بر می گردد، بایستی در نظرداشت که برای داشتن سری پر از موهای سالم و شاداب تمامی بخش های تشکیل دهنده مو ازجمله عضلهArrector Pili و غده چربی باید سالم بوده و وظیفه خود را به درستی ایفا نمایند.

از نظر پزشکی مو همراه با غدد عرق و ناخن های دست و پا، ضمائم پوست (Skin appendages) نامیده شده و البته بعنوان جزئی از پوست در نظرگرفته می شوند. مو از سه بخش اصلی که روی هم قرارگرفته اند، تشکیل شده است. لایه سطحی پوست را اپیدرم (Epidermis) می نامند. این لایه کمتر از یک میلیمتر قطر داشته و از سلول های مرده ای تشکیل شده است که مرتباً در حال ریزش از سطح پوست هستند. همزمان با ریزش این سلولهای مرده سلول های جدید در بخش تحتانی اپیدرم تولید می شوند و بطرف سطح پوست حرکت می کنند تا عاقبت آنها نیز مرده و دچار ریزش شوند.

در زیر اپیدرم لایه درم (Dermis) قراردارد. این لایه سفت و حاوی بافت پیوندی بوده و قطرآن درپوست سر3-2 میلیمتراست. قدرت و نیروی پوست در رابطه با لایه درم است. غددچربی و غدد عرق در این لایه قرار دارند.

در زیر لایه درم یک لایه حاوی بافت چربی و بافت همبندی قرار داشته که به آن لایه چربی زیرجلدی گفته می شود.

لایه های مختلف پوست

شبکه شبکه اعصاب حسی و عروق خونی پوست از لایه چربی زیرجلدی منشأ می گیرند. در پوست سر (که به آن اسکالپ (Scalp )گفته می شود) قسمت های انتهیی (تحتانی) فولیکول های مو در بخش های بالیی این لایه قرارگرفته اند.
فولیکول مو یک ساختمان بسیار پیچیده می باشدکه 4-3 میلیمتر طول داشته و دارای 4-1 عدد تار مو (شافت مو (Hair Shaft)) هرکدام به قطر تقریبی 1/0 میلیمتراست. فولیکول مو دارای سه لایه اصلی می باشد. لایه خارجی را اصطلاحاً Outer Root Sheath(ORS) یا Trichelemmaمی نامند. این لایه دور تا دور فولیکول مو را در سطح درم فراگرفته ولی در سطح پوست با اپیدرم مخلوط شده و منفذی را که مو از آن بیرون می آید (Pore) تشکیل می دهد.

لایه میانی فولیکول مو را Inner Root Sheath(IRS) می نامندکه خود از سه قسمت تشکیل شده است شامل (ازخارج به داخل): لایه Huxley، لایه Henly ولایه Cuticle. لایه داخلی همان شافت مو یا تار مو است که در حقیقت قسمتی از فولیکول مو است که از پوست بیرون آمده و دیده می شود. شافت مو نیز از سه بخش تشکیل شده است که از داخل به خارج عبارتند از: لایه Cuticle، لایه Cortex ولایه Medulla.

بایستی متذکر شدکه لایه کوتیکول واقع در IRS متشکل از سلول هایی روی هم قرارگرفته شده است که با سلول های تشکیل دهنده لایه کوتیکول واقع در شافت مو (در حقیقت این دو لایه در مجاورت هم قرار دارند) در هم تنیده شده و در هم فرورفته اند. این مسئله موجب می شودکه شافت مو وقتیکه از پوست بیرون می آید راست و محکم در سر جایش قرار بگیرد و در عین حال بتواند در طول یک مسیر مستقیم رشد نماید.

لایه کوتیکول واقع در قسمت خارجی شافت مو همان چیزی است که ما بعنوان سطح مویی که از پوست بیرون آمده است، می بینیم. لایه Cortex قسمت وسطی شافت مو را تشکیل داده و ضخیم ترین لایه شافت مو است و در حقیقت کلفتی و توده شافت مو را ایجاد نموده و قدرت (Strength) و استحکام شافت مو وابسته به وجودآن است. این لایه از یک پروتئین ارگانیک به نام کراتین (Keratin) تشکیل شده است. شاخ کرگدن وآهو نیز از همین ماده درست شده اند.

لایه Medulla قسمت داخلی شافت مو را تشکیل داده و فقط در فولیکول های موی ترمینال وجود دارد. بخش پیینی هر فولیکول مو تا حدی متسع وعریض شده است و به آن پیاز مو (Bulb) می گویند و در حقیقت قسمت زایای فولیکول مواست. این بخش دارای سلول هیی بنام ماتریکس (Matrix Cells) می باشد. اندازه پیاز مو و تعداد سلول های ماتریکس قطر تار مویی را که از پوست بیرون می آید، تعیین می کند.

نمایی طولی ازاجزاتشکیل دهنده فولیکول مو

در پایین هر فولیکول مو (یعنی قسمت بالب موHair Bulb) توده ای کوچک از سلول های تخصص یافته وجود دارد که به این توده درمال پاپیلا (Dermal Papillae) گفته می شود. درمال پاپیلا در فرورفتگی خالی که در پیین بالب مو (Hair Bulb) قرار دارد، مستقر شده است. سالها بود که دانشمندان فکر می کردندکه فقط ناحیه درمال پاپیلا مسئول رشد و تکامل فولیکول مو است ولی در حال حاضر عقیده بر این است که تمامی قسمتی از فولیکول مو از ناحیه درمال پاپیلا تا محل اتصال غده چربی (سباسه) به فولیکول مو می تواند این عملکرد را داشته باشد. در حقیقت امروزه دانشمندان معتقدند که وظیفه اصلی درمال پاپیلا کنترل رشد و تمایز فولیکول مو است نه اینکه مستقیماً درگیر رشد مو باشد. در صورتیکه درمال پاپیلا را برداریم (که گاهی در حین کاشت مو اتفاق می افتد) فولیکول مو می تواند مجدداً یک درمال پاپیلا جدید بوجود آورد اگر چه رشد مویی که به این ترتیب بوجود می آید با تأخیر همراه است.

پوست سر انسان (که به آن اسکالپ Scalp گفته می شود) بصورت نرمال دارای 150-100 هزار فولیکول مو است که حاصل کار آنها موهای ضخیم ترمینال می باشد. رشد موهای اسکالپ 44/0 میلیمتر در روز یا نیم اینچ در ماه است.
در مقام مقایسه تعداد موهای بدن انسان 5 میلیون عدد است که موهای ظریف ولوس ایجاد می کنند. در هر زمان حدود 90 درصد موهای اسکالپ یک فرد در فاز رشد فعال (که به آن آناژن Anagen می گویند) قراردارند. این فاز رشد فعال بین 2 تا 7 سال طول می کشد اگر چه متوسط آن 3 سال است. ده درصد مابقی موهای اسکالپ در فاز استراحت (که به آن تلوژن Telogen گفته می شود) قرار دارندکه بطور معمول سه ماه طول می کشد. وقتیکه مو وارد فاز تلوژن می شود رشدآن متوقف شده و قسمت بالب مو Hair Bulb از بخش پاپیلا جدا می شود. در این حالت شافت مو (تارمو) یا به توسط کشش وارده به آن از خارج (مثلاً شانه کردن مو) کشیده شده و می افتد یا اینکه توسط فشار ناشی از رشد شافت مویی که از زیر درحال رشداست، به طرف بیرون هل داده شده و می افتد. در هر دو حالت یک برجستگی کوچک سفید در انتهای این موی افتاده شده مشاهده می گردد و لذا به این مو، موی چماغی (Club Hair) گفته می شود. اکثرمردم فکرمی کنندآن قسمت زنده ریشه مواست درحالیکه این عقیده صحت ندارد و بخش زنده وزایای مو (درمال پاپیلا) همچنان درپوست اسکالپ باقی مانده و مو تولید می کند.

سیکل رشدمو

هر شخص در طول روز حدود یکصد عدد مو از دست می دهدکه معمولاً بصورت تعدادکمی مو در حین شانه زدن ها در خلل و فرج شانه و برس مشاهده می گردد. وقتیکه تعداد این موها زیاد شوند (که معمولاً درشانه، برس و یا سینک دستشویی دیده می شوند) می تواند بدلیل از دست دادن بیش از حد مو بوده و بایستی این مطلب بررسی شود. سوءتغذیه، بیماری شدید و ناتوان کننده وکمبود ویتامین ها همگی موجب تشدید و بدتر شدن ریزش موی معمولی (100 عدد در روز) می شوند.
برخلاف عقیده عموم که هر تار مو بصورت جداگانه رشد می کند، موهای اسکالپ در دسته های 2 الی 4 تیی (وبه ندرت 5 و حتی 6 تیی) از پوست سر بیرون می آیند و رشد می کنند. به این دستجات واحد فولیکولی (Follicular Unit) می گویند. اگرچه وجود واحد فولیکولی در اوایل دهه 19980 توسط پاتولوژیست ها شناخته شده بود ولی اهمیت آن برای کاشت موی طبیعی در اواسط دهه 1990 مشخص گردید و انقلابی در نتایج این کار بوجود آورد.
 

ارقام در رابطه با سیکل رشد مو

بالا

3)علل ریزش مو

الف)مطالب واقعی و علمی در مورد علل ریزش مو

تعداد موهای هرشخص درزمان تولد معلوم شده و به هیچ عنوان ازآن بیشترنمی شود (واین مطلب بستگی به تغذیه، شیوه زندگی فرد و میزان دریافت ویتامین در رژیم غذیی اش ندارد) ولی قطر تار مو از طفولیت تا بلوغ افزایش می یابد.
در زمان بلوغ خط موی سر (Hair Line) بسیار پیین است ولی این خط مو تا سن 20 الی 22 عقب نشینی کرده (بالاتر می رود) و پس از آنکه به حد یک مرد بالغ رسید متوقف شده و از آن به بعد ثابت می ماند. البته اگر فرد دارای زمینه ژنتیکی برای ریزش مو باشد (یعنی قرارباشدکه درآینده طاس گردد و بدین وضعیت ریزش موی مردانه (Androgenetic Alopecia) و یا طاسی معمولی (Common Baldness) و یا طاسی با طرح مردانه (Male Pattern Baldness(MPB)) اطلاق می شود) این عقب نشینی متوقف نشده و همچنان ادامه خواهد داشت. نکته مهم این است که MPB در خانم ها نیز دیده شده ولی طرح آن اندکی متفاوت با آقایان می باشد.

MPB فرآیندی است که موجب تغییراتی در فولیکول های موی ترمینال (نه موی ولوس) می گردد. در طی این پروسه موهای تولید شده بتدریج نازکتر، کوتاهتر و ضعیف تر شده و در نهایت موهای بسیار نازک و تقریباً نامشخص بدست آمده که آن هم در نهایت مرده و می افتند. سه عامل برای بروز MPB ضروری است: ژن عامل طاسی مردانه، وجود هورمون های مردانه به اندازه کافی وگذشت زمان.

A)ژن عامل طاسی مردانه

DNA یک نوع مولکول حیاتی در هسته سلول های جانداران است که صفات وراثتی را از نسلی به نسل دیگر منتقل می کند. هر مولکول DNA از هزاران قطعه کوچک تشکیل شده است که به آنها ژن (Gene) می گویند و هر ژن مسئول بروز یک صفت ارثی است. کروموزوم ها همیشه بصورت جفت وجود داشته که از هر جفت کروموزوم یکی از پدر و دیگری از مادر به فرد انتقال داده می شود. انسان دارای 23 جفت کروموزوم (یعنی درحقیقت 46 عددکروموزوم) است. ژنتیک آلوپسی آندروژنتیک (طاسی با طرح مردانه) بسیار پیچیده بوده و بیش ازیک ژن در بروز آن دخالت دارند (یعنی این عارضه چند ژنی یا پلی ژنیک Polygenic است.)

ژن مسبب طاسی با طرح مردانه می تواند از پدر یا مادر به ارث برده شود ولی به دلایل نامعلوم سمت مادری فرد از نظر تأثیرپذیری اندکی اهمیت بیشتری نسبت به سمت پدری دارد. ژن عامل بروز طاسی با طرح مردانه از نوع ژن غالب (Dominant) بوده ولی برخلاف سایر بیماری های ژنتیکی دارای ژن غالب (که به محض انتقال ژن به فرد، آن بیماری رخ می دهد) در طاسی با طرح مردانه صرف وجود ژن برای بروز طاسی کافی نبوده و وجود هورمون های مردانه و عامل زمان نیز در رخداد آن دخیل هستند اگر چه استرس و فاکتورهای نامعلوم دیگر نیز در این میان دخالت جزئی دارند. به بیان ساده تر این امکان هست که مردی دارای پدر و عموهای کاملاً طاس بوده ولی خود وی فقط اندکی طاس باشد زیرا عوامل دیگر را که برای بروزطاسی با طرح مردانه لازم است (مانند هورمون های مردانه) ندارد.

هیچکدام ازژن های مسئول بروز طاسی با طرح مردانه تا بحال شناسیی نشده اند و این به آن معنی است که هیچگونه درمان ژنتیکی (ازنظرمهندسی ژنتیک) برای درمان طاسی باطرح مردانه درحال حاضر و در سال های نزدیک در دسترس نخواهد بود.
 

B)هورمون های مردانه

هورمون ها مولکول های شیمییی قدرتمندی هستندکه به مقادیر بسیار اندک توسط غدد بدن (مانند غده تیروئید، تخمدان ها و غیره) بداخل جریان خون ترشح شده و بر بافت های دوردست (وگاهی همه بدن) اثر می کنند.

هورمون های مردانه را بطورکلی آندروژن (Androgen) می نامند و تستوسترون (Testosterone) یکی ازآندروژن ها است. آندروژن ها دارای اثرات قوی مردانه سازی (Masculinizing effects) بوده و عمدتاً توسط بیضه ها در زمان بلوغ در مردان ترشح می شوند.

بسیاری از تغییراتی که در زمان بلوغ درآقایان رخ می دهد از قبیل کلفت شدن صدا، رشد موهای صورت، بوی خاص بدن و تغییرات عضلانی ناشی از وجود آندروژن ها بوده و همین هورمون ها نیز مسئول بوجودآمدن طاسی با طرح مردانه و نیز بیماری جوش غرور جوانی (آکنه) می باشند. بایستی متذکر شدکه علاوه بر بیضه ها درآقایان، غددآدرنال (فوق کلیوی) که در بالای کلیه ها قرار دارند در هر دو جنس مرد و زن آندروژن ها را ترشح و وارد جریان خون می نمایند. در خانم ها تخمدان ها نیز مسئول ترشح یکسری هورمون ها هستندکه بر رشد موها اثر دارند.

ارتباط بین بیضه ها و طاسی باطرح مردانه از قرن ها پیش مشخص بوده است. درجوامع شرقی که پادشاهان دارای حرمسرا بوده اند نگهبانان این مکان ها را اخته می کردند و ملاحظه می شدکه آنها دچار طاسی نمی شوند. در اوایل قرن بیستم بیماران روانی را اخته می کردند و معتقد بودندکه کاهش هورمون های جنسی اثرات بهبود دهنده ای برآنان دارد و در همین راستا روانپزشکان متوجه عدم بروز طاسی در این افراد شدند.

در دوقلوهای مشابه که یکی دارای بیماری روانی بوده و اخته شده و دیگری سالم بود فقط قل سالم دچار طاسی با طرح مردانه شده و بیمار اخته شده سری پر از مو داشت. یکی از روانپزشکان برای تییدنقش تستوسترون در این مسئله به قل اخته شده این هورمون را تزریق نمود و ملاحظه کردکه او بتدریج موهای سرش را از دست داد و با قطع تستوسترون ریزش موها آهسته یا متوقف شد ولی هیچگاه موهای پرپشت قبلی درفرد دوباره بوجود نیامدند یعنی تستوسترون فرآیند طاسی با طرح مردانه را در فردآغاز کرده ولی قطع آن این روند را معکوس ننموده (یعنی دوباره موها در نمی آیند) و فقط آنرا کند یا حداکثر متوقف می کند.

درحال حاضرمعتقدندکه هورمون تستوسترون توسط آنزیم 5-آلفا رداکتاز تبدیل به دی هیدروتستوسترون (DHT) شده واین ماده پس از اتصال به گیرنده های اختصاصی که بر روی فولیکول های مو قرار دارند موجب یکسری فعل و انفعالات در فولیکول مو می گردد. از جمله این تغییرات کاهش مدت زمان آناژن (مرحله رشد فعال فولیکول مو) و همچنین افزایش مدت زمان تلوژن (مرحله استراحت فولیکول مو) بوده و بدین ترتیب تحت اثرDHT فولیکول های مودر هرسیکل رشد بتدریج کوچکتر و ضعیف تر می شوند.
درآقایان فعالیت آنزیم 5-آلفا رداکتاز در مناطق دارای طاسی با طرح مردانه بیشتراست که مؤید نقش این آنزیم در بروز طاسی با طرح مردانه است. فعالیت این آنزیم در خانم ها نصف آقایان است و در عوض فعالیت آنزیم آروماتاز درآنها بالا است و این مطلب بخصوص در قسمت جلوی سرخانم ها مشاهده می گردد. دانشمندان معتقدندکه آنزیم آروماتاز از تشکیل DHT ممانعت نموده و بدین دلیل است که طرح ریزش مو در خانم ها با آقایان دارای تفاوت هیی است.

C)گذشت زمان

علاوه بر دو فاکتور قبلی عامل زمان نیز در بروز طاسی با طرح مردانه دخالت دارد بدین ترتیب که ژنتیک مثبت و هورمون هابه مرور و درطول زمان برفولیکول ها اثر کرده و موجب ریزش آنها می گردند. اینکه چه مدت زمانی باید سپری شود تا فرد طاس شود بستگی به غلظت هورمون های مردانه در خون وی و قوی یا ضعیف بودن ژنتیک وی دارد.
مشاهده شده است که پیشرفت طاسی با طرح مردانه سرعت یکنواخت نداشته و دارای ماهیت دوره ای (Cyclic) است بدین ترتیب که گاهی سریع و گاهی کندبوده و درمواقعی بطورکلی متوقف می شودو علت این تغییرات ناشناخته است.

D)استرس

درمواقعی که بدن با استرس های شدید مواجه می شود (مثل حوادث شدید، بیماری های شدید، سؤتغذیه طولانی مدت واسترس های روحی) سرعت ریزش موها تشدید می گردد. اغلب افراد این پدیده را به معنای تشدید طاسی با طرح مردانه دانسته و نگران می شوند در صورتیکه اینطور نیست.

استرس موجب می شودکه عده زیادی ازفولیکول های مو بصورت زودرس وارد مرحله تلوژن (مرحله استراحت) شده ولذا قبل از موعد مقرر بریزند. بدین وضعیت ریزش موی تلوژن (Telogen Effluvium) می گویند و ماهیتاً با طاسی با طرح مردانه تفاوت دارد زیرا بر خلاف آن در ریزش موی تلوژن همه موهای ریخته شده دوباره در می آیند (در صورتیکه در طاسی با طرح مردانه این موضوع اتفاق نمی افتد). نکته جالب توجه این است که موهای خانم ها به اثرات ریزش موی تلوژن در اثر استرس حساس تر از آقایان است و لذا بیشتر دچار این مشکل می گردند. در هر صورت ریزش موی ناشی از استرس قابل بازگشت بوده و نگرانی ندارد.

بالا

ب)مطالب واهی و عامیانه در مورد علل ریزش مو

A)ریزش موها درآقایان بدلیل کافی نبودن جریان خون پوست سراست.

این موضوع صحت ندارد. البته پوست سر بدون مو بتدریج مقداری از رگهای خونی اش را از دست داده و لذا نازک و براق می شود ولی این تغییرات ثانویه به از دست دادن موها بوده نه اینکه عامل بروزآن باشند. بدین ترتیب که فولیکول های مو چون دارای متابولیسم بسیار بالیی هستند لذا خونرسانی خوبی داشته و هر جا که تعداد فولیکول های مو زیاد باشد تعداد رگهای خونی هم زیاد خواهد بود و متعاقباً با از دست رفتن موها (مثلاً در طاسی با طرح مردانه) تعداد رگهای خونی هم کاهش می یابد. شاهد این مدعا این است که مشاهده شده درصورت پیوند مو در بافت اسکار (جوشگاه محل خوب شدن زخم) که رگهای خونی آن خیلی کم هستند و همزمان با رشد موهای پیوند زده شده تعداد رگهای خونی نیز افزایش پیدا می کند.

B) ریزش مو درآقایان بدلیل بسته شدن منافذ پوست توسط چربی است.

در عکس هایی که از مناطق طاس گرفته اند منافذ پوست بصورت مملو از چربی و بدون مو مشاهده شده و لذا اینطور تصور می شودکه انسداد منفذ با چربی موجب ریزش مو شده است. اگر این موضوع صحت داشت بایستی طاسی با طرح مردانه درخانم ها نیز با همان شدت آقایان دیده می شد در حالیکه اینطور نیست. از طرف دیگر در صورت صحیح بودن این ادعا پس چرا طاسی با طرح مردانه در مناطق حاشیه ای سر (که به همان میزان جلوی سر دارای چربی هستند) مشاهده نمی شود؟
حقیقت این است که چربی سر از همان منفذی از پوست خارج می شودکه مو از آن بیرون می آید و در صورت وجود مو این چربی موجب چرب شدن (Lubrication) ساقه مو می شود ولی اگر مو بریزد چون چربی همچنان ترشح می شود لذامقداری ازآن در دهانه منفذ گیرکرده و لذا تصویر منفذ مملو از چربی را بوجود می آورد.

C) ریزش مو درآقایان بدلیل عدم رسیدن هوا به موها است.

اغلب افراد اعتقاد دارندکه پوشیدن مداوم کلاه باعث ریزش مو شده چون هوا به موها نمی رسد. حقیقت این است که موها اکسیژن و موادمغذی را از طریق جریان خون دریافت می کنند نه از راه هوای اطراف خود و لذا صرف پوشیدن کلاه موجب ریزش موها نمی شود مگر اینکه کلاه دارای فشارشدید و مداوم بر پوست بوده و به اصطلاح موها در اثر وجود کلاه (یا هر چیز دیگری مثل کلاه گیس) بطور دائم کشیده شوند. بدین حالت ریزش موی ناشی از کشش مو (Traction Alopecia) گفته شده و با طاسی با طرح مردانه فرق می کند.

D) با دارو و وسیل خاص می توان موهای از دست رفته را باز گردانید.

 داروها و وسایل زیادی با این ادعا و بصورت وسیعی در دنیا فروخته می شوند ولی عمدتاً پایه و اساس علمی نداشته و بی اثرهستند. انواع لوسیون ها با فرمول های ناشناخته و بعضاً اسرارآمیز و انواع شانه ها و برس های مغناطیسی و الکتریکی (و در سال های اخیر لیزری) در این زمینه در بازار وجود داشته که سود هنگفتی را نصیب فروشندگان آن می نماید ولی فقط دو داروی شناخته شده و دارای تییدیه FDA آمریکا در این زمینه موجود بوده که عبارتند از محلول موضعی ماینوکسیدیل (Minoxidil) و قرص خوراکی فیناستراید (Finasteride) و در مورد این دو داروهم بایدگفت که همیشه اثرمفید بر طاسی با طرح مردانه ندارند.

 بالا

ج) نازک شدن تارمو

گاهی اوقات تار موهای شخص نازک شده (Thinning of the hair) و به نظرمی آیدکه طاس شده است درحالی که تعداد موهایش کم نشده است. نازک شدن موها علل گوناگون دارد ولی در اکثر موارد یک مسئله خیالی بوده و بدلیل افسردگی (Depression) می باشد.

استرش شدید از هر نوع نیز از علل مهم نازک شدن موها است. بیماریهای تیروئید و کمبودآهن نیز از علل شایع نازک شدن موها هستند. برخی بیماری های پوستی مثل اگزماوپسوریازیس در پوست سر موجب نازک شدن موها شده ولی اغلب با برطرف شدن آنها مشکل موها نیز برطرف می گردد.

داروهایی که می توانند موجب نازک شدن موها شوندعبارتند از:

داروهای ضد سرطان

داروهای ضد فشار خون از دسته مهارکنندگان ACE شامل کاپتوپریل، انالاپریل ولیزینوپریل

داروهای رقیق کننده خون مثل وارفارین

داروی ضد نقرس بنام آلوپورینول، داروهای ضدمالاریا مثل کلروکین

داروهای ضد تشنج مثل والپورات سدیم و ویگاباترین

داروهای ضد پارکینسون مثل پرامی پکسول و بروموکریپتین

داروهای ضد تیروئید مثل کاربی مازول و پروپیل تیوراسیل

داروهای پایین آورنده چربی خون مثل کلوفیبرات و بزافیبرات

داروی ضدآکنه (جوش غرورجوانی) به نام ایزوترتینوین(آکوتان)

در بسیاری از مواردی که موها نازک شده اند هیچ علت خاصی وجود ندارد. حتی در موارد دارای علت و باقطع عامل بوجود آورنده نیزگاهی نازکی موها برطرف نشده و موها همچنان نازک باقی می مانند. در این موارد استفاده از محلول موضعی ماینوکسیدیل ارزش امتحان کردن را دارد ولی بایستی به یاد داشت که ماه ها طول می کشد تا این دارو اثر بکند و گاهی هم بطورکلی اثردرمانی نداشته و بی اثر می باشد.

 بالا

د) موهای سر من تا چه اندازه خواهند ریخت؟

معمولاً اولین علامت شروع طاسی مشاهده مقدار بیش از حد مو در شانه وبرس است و گاهی این علامت درکف وان حمام ملاحظه می گردد. درآقایانی که قرار است درآینده طاس شوند معمولاً این پدیده بین 17 تا 25 سالگی مشاهده می شود. درصورتی که زمینه ژنتیکی طاسی در فرد قوی باشد اغلب طاسی بسیار زودتر از افراد با زمینه ژنتیکی ضعیف ظاهر می گردد.
بدلیل مسائل روانی اغلب مردانی که دارای پدر و یا پدربزرگ طاس هستند درانتظار شروع طاسی در خودشان می باشند. به محض اینکه اولین علایم ریزش مو در این مرد رخ می دهد او به سوی آیینه دویده ودانه به دانه موهای قسمت جلوی سرش را (که معمولاً اولین جایی است که طاس می شود) معاینه می کند و گاهی قیافه خودش را با عکس های قبلی اش مقایسه می نماید. این معاینات بطور مرتب از طرف شخص ادامه پیدا کرده و همچنین او تعداد موهای ریخته شده درحین شانه و برس زدن و درکف حمام را می شمارد. مردان با موی تیره زودتراز افراد با موی روشن متوجه ریزش موی خودشان می شوند.
در این مرحله برخی آقایان رو به سوی داروهای سنتی، رژیم های درمانی خانگی و انواع شامپوها آورده و خود را از نظر روانی اقناع می کنند ولی همگی در انتها متوجه بی نتیجه بودن آنها در توقف روند ریزش مو می شوند. یک شامپوی خوب موها را بخوبی تمیز کرده ولی به هیچ وجه نقشی درکاهش ریزش مو در طاسی با طرح مردانه ندارد.
دراین مرحله چه کاری از دست فرد بر می آید ؟ او چگونه می تواند با اختلالی که در قیافه جوان وبشاش او رخ داده است، کنار بیاید؟ قیافه او بدون مو چگونه خواهدبود؟ آیا این مسئله می تواند در توانایی او برای تحت تأثیر قراردادن همسرش دخالت داشته باشد؟ آیا این مطلب بر زندگی شغلی اش اثر خواهد داشت؟ آیا طاسی بر ارتقاء شغلی اش اثر می گذارد؟ آیا فروش محصولاتش به مشتری هاکاهش می یابد؟ بطورکلی با شروع طاسی با طرح مردانه اعتماد به نفس فردکاهش یافته و این کاهش برتمامی جنبه های زندگی او اثر منفی خواهدگذاشت.

اولین مرحله در ارزیابی فردی که در مرحله شروع طاسی با طرح مردانه است، بررسی میزان و سرعت ریزش موی وی است و در این میان مقایسه عکس های فعلی وی با عکس های چند وقت قبل مفید هستند. در این ارزیابی نباید ازمنطقه بالای سر (به اصطلاح کف سر) غافل بود.

در صورتیکه در این مرحله نگران موهایتان هستید بهتر است به متخصص پوست و مومراجعه نمیید (مراجعه به پزشک عمومی و یا استفاده از داروهای خانگی و غیره هیچگونه فایده ای نداشته و فقط شما را ناامید می کند). متخصص پوست با گرفتن شرح حال دقیق شما و معاینه کامل سرتان می تواند وسعت و شدت ریزش موی شما را تخمین زده و با یک شمارشگر مخصوص تعداد موها در واحد سطح (سانتیمتر مربع) در نقاط گوناگون سرتان را تعیین نماید. بدین ترتیب در معاینات بعدی با شمارش مجدد می توان سرعت دقیق طاسی را مشخص کرد و در ضمن در صورت شروع درمان اثرپذیری آن هم بادقت بیشتری آشکار می گردد.

دکتر O`Tar Norwood جدول استانداردی از مراحل گوناگون طاسی با طرح مردانه تهیه کرده است که شامل هفت گروه اصلی و پنج گروه فرعی (تحت عنوان زیرگروه A) می باشد. این جدول برای تقسیم بندی طاسی با طرح مردانه بسیار مفید است و در ضمن به شما می گوید که درآینده چه شکلی خواهید شد.

پس از آن می توانید یکی از این چند گزینه را انتخاب نمایید:

1)درمان دارویی با محلول موضعی ماینوکسیدیل و یا قرص خوراکی فیناستراید

2)بازسازی موهای از دست رفته با پیوند موی طبیعی

3)عدم درمان و اجازه دادن به پیشرفت طاسی و به عبارتی بی خیال آن شوید.

بالا